Hugleiðingar um alls kyns matar- og víntengd efni.
Lesendum gefst kostur á að segja skoðun sína við hverja færslu.
Foreldrarnir hnupla hrekkjavökusælgæti
Hrekkjavakan er ekkert sérlega kristilegur viðburður - allt vaðandi í nornum, púkum, draugum og alls kyns dularverum - en trúaðir Bandaríkjamenn hafa fundið leið til að berjast gegn illum öflum og leyfa börnum sínum að fara í „trick-or-treating“ - þeir dreifa sælgæti sem er vafið í ritningargreinar.
Samkvæmt könnun sem nýlega var gerð í Utah kaupa 35% fullorðinna það sælgæti sem þeir halda sjálfir mest upp á og gefa börnunum, 28% kaupa það sælgæti sem er á tilboði en aðeins 16% kaupa það sem krökkunum sjálfum finnst best. Og yfir 90% foreldra viðurkenna að þeir hnupli sér nammi úr gotteríispokum barna sinna.
Nanna
Hrekkjavaka
Það er víst hrekkjavaka í dag. Reyndar sé ég enga sérstaka ástæðu til að fara að taka upp þá siði sem þeim degi fylgja hér, síst af öllu nammisníkjurnar sem tíðkast í Bandaríkjunum og kannski víðar. En ef einhverjir vilja efna til hrekkjavökuboðs fyrir krakkana í kvöld og vantar eitthvað til að gera með stuttum fyrirvara, þá er svosem ýmislegt hægt að gera.
Það má til dæmis baka múffur og skreyta þær með einhverjum drauga- eða hryllingsmyndum - tilvalið að nota skreytilitatúburnar sem ég minntist á hér fyrir nokkrum dögum (sjá líka kökublað Gestgjafans). Svo er hægt að bjóða upp á afhöggna fingur, til dæmis með því að búa til venjulegt ljóst smákökudeig, lita smábút af því með rauðum matarlit, rúlla fingurlanga vindla úr deiginu, skella rauðum bút á annan endann og setja möndluflögu á hinn (eins og nögl). Annar möguleiki er að nota pylsur og tómatsósu í afhöggnu fingurna.
Kóngulær má búa til úr sykurpúðum og lakkrísreimum og drauga úr sykurpúðum - bara skreyta þá með augum úr súkkulaðidropum. Viðeigandi drykkur gæti svo verið Sprite, litað með grenadine eða rauðum matarlit.
Fleiri hugmyndir má svo finna hér.
Nanna
Ostakartöflur
Er ekki veðurspáin svipuð fyrir morgundaginn? Þá sting ég upp á einföldum kartöflurétti, annaðhvort með afganginum af sunnudagssteikinni eða bara einu sér með grænu salati og góðu brauði. Ef óskað er eftir meiri gratín-svip á þessu má líka hita grillið í ofninum og setja pönnuna undir það þar til osturinn er bráðinn og farinn að taka lit.
Ostakartöflur
600 g kartöflur (Gullauga eða rauðar), 2 msk ólífuolía, 50 g smjör, 1 laukur, skorinn í þunnar sneiðar, 1-2 hvítlauksgeirar, pressaðir, ferskt eða þurrkað timjan, nýmalaður pipar, salt, 125 g ostur, t.d. óðalsostur, skorinn í sneiðar.
Kartöflurnar skornar í þunnar sneiðar (afhýddar fyrst ef hýðið er þykkt, annars ekki). Olía og smjör hitað á pönnu og laukur og hvítlaukur látin krauma í nokkrar mínútur. Kartöflurnar settar á pönnuna, kryddað með timjani, pipar og salti og látið krauma smástund; hrært oft á meðan. Síðan er lok lagt yfir og látið malla við vægan hita í um 25 mínútur, eða þar til kartöflurnar eur meyrar. Ostinum dreift yfir, lokið aftur lagt ofan á og látið krauma í nokkrar mínútur, eða þar til osturinn er bráðinn.
Það er auðvitað hægt að krydda þetta á ýmsan hátt, hafa eitthvert annað grænmeti með og jafnvel beikon eða skinku.
Nanna
Skrontsalan
Ég fór aftur á markaðinn þar sem verið er að selja gamla Þorsteins- Bergmann-lagerinn („skrontsöluna“ eins og dótturdóttir mín kallar þetta) og sá þar ýmislegt sem ég missti af þegar ég var þar fyrir tveimur vikum. Ekki endilega vegna þess að mér hafi yfirsést það þá, heldur er stöðugt verið að bæta á. Það mætti halda að þessi lager væri óendanlegur - mér skildist reyndar að þarna væri enn eitt herbergi fullt af vörum sem lítið væri farið að setja fram á markaðinn og enginn vissi í rauninni enn hvað væri í þeim kössum. Ætli maður þurfi ekki að fara a.m.k. einu sinni enn? Mér skilst að það sé búið að framlengja markaðinn og hann verði opinn út nóvember.
Ég keypti reyndar aðallega hnífapör, mismunandi samstæð. Og nokkur misgagnleg verkfæri, þar á meðal eitt sem á bæði að vera hægt að nota til að þeyta sósur og búðinga og til að snúa hamborgurum á grilli. Ég hef alltaf verið dálítið hrifin af hlutum sem gegna fleiri en einu hlutverki og á til dæmis hvítlaukspressu sem er líka verkfæri til að steinhreinsa kirsiber og tæki til að hreinsa blöð af jarðarberjum sem má líka nota til að tína bein úr fiski.
Nanna
Flottheit í Skútuvoginum
Við fórum í gær í opnunarteiti nýju Blómavalsverslunarinnar í Skútuvogi, sem er tengd Húsasmiðjunni. Mjög flott húsnæði og vöruúrvalið virtist fínt - þarna var til dæmis töluvert af sælkeravörum, eins og var náttúrlega líka í gömlu Blómavalsbúðinni í Sigtúni, lífrænt ræktað grænmeti og fleira.
Jólaskraut og þess háttar var auðvitað mjög áberandi í hillum og þótt ég segi við mig á hverju ári að nú vanti mig alveg örugglega ekki meira jólaskraut grunar mig að ég eigi eftir að leggja leið mína í Skútuvoginn einhverntíma fyrir jólin og komi kannski ekki alveg tómhent til baka. Ég ætla samt ekki að fara alveg á næstunni, ég er í hættulega miklu jólaskapi eftir mikla jólaeldamennsku undanfarna daga og mundi örugglega falla fyrir einhverju sem ég hef svo ekkert að gera með ...
Það var kveikt á jólatrjám og jólaskreytingum þarna fyrir utan kl. 5 í gær og veðrið var náttúrlega alveg í stíl - erfitt að ímynda sér, þegar rennt var upp að versluninni, að það væri ennþá október.
En ég læt frekari heimsóknir í Skútuvoginn bíða um sinn, er aftur á móti að hugsa um að fara aftur á markaðinn hjá Lindinni í dag og athuga hvort ég finn ekki fleira dót sem ég hef ekkert pláss fyrir þar:
Nanna
Nokkur orð um ? staðstetningu uppþvottavélar
Þeir sem eru að innrétta eldhús þurfa að taka ákvörðun um mörg atriði varðandi skipulagningu og það er ekki endilega sjálfgefið að það þurfi að vera eins og gert er ráð fyrir í tillögum arkitektsins eða innréttingaverslunarinnar. Eitt af því sem getur þurft að ákveða er hvorum megin við vaskinn uppþvottavélin á að vera. Auðvitað eru mörg eldhús þannig að aðeins ein lausn kemur til greina og þá verður að sætta sig við hana - en þegar svo er ekki, hvers á þá að taka tillit til?,,Það er augljóst," mundu sumir segja. ,,Þeir sem eru rétthentir ættu auðvitað að hafa uppþvottavélina hægra megin við vaskinn, hinir vinstra megin. Það er eðlilegra og fyrirhafnarminna, ef diskarnir eru skolaðir áður en þeir fara í vélina. Diskurinn fer úr hægri hendi yfir í vél sem er hægra megin."
,,Þetta er ekki rétt," segja aðrir. ,,Hugsaðu málið. Ef þú skolar diskana og ert rétthent, þá heldurðu á diskinum í vinstri hendi og skefur eða burstar matarleifar af honum með hægri. Ef uppþvottavélin er hægra megin, þá þarftu annaðhvort að færa diskinn yfir í hægri hendi til að setja hann í vélina, eða snúa þér fjórðung úr hring við hvern einasta disk til að stinga honum í rekkann. Það væri miklu þægilegra að hafa vélina vinstra megin."
,,Þetta er nú kannski ekki það sem mestu máli skiptir," segja enn aðrir. ,,Oft er engin þörf á að skola diskana, að ekki sé talað um glös og annað sem fer í vélina, og það þarf ekkert endilega að hugsa mikið um staðsetningu vasksins. Settu bara uppþvottavélina þeim megin sem þér finnst fara betur, eða þeim megin sem heppilegra er vegna lagna. Hafðu frekar annað í huga: Hvað verður um það sem þú tekur úr vélinni? Væri ekki nær að hugsa um það? Mikilvægast er kannski að glasa- og bollaskápurinn sé sem næst uppþvottavélinni, því annars þarf að selflytja þetta í mörgum ferðum yfir í skápinn. Diskum og súpuskálum er hægt að stafla upp og flytja í einni ferð en glös og bollar geta verið erfiðari viðfangs. Hnífapörin skipta minna máli því oftast er hnífaparakarfan í uppþvottavélinni laus og hægt að hafa hana með sér að skúffunni og raða beint ofan í hana."
En ef fólki finnst skipta verulegu máli hvoru megin við vaskinn vélin er, og ef hjónin eru kannski ekki sammála um hvort er þægilegra (annað e.t.v. örvhent), þá er alltaf hægt að hafa tvær uppþvottavélar, sína hvorum megin við vaskinn - þá ættu allir að vera sáttir.
Nanna
Skreytilitatúbur
Kökublaðið er nýkomið út en mér skilst að það sé þegar búið að hringja nokkrum sinnum í Gulu línuna til að spyrja hvar hægt sé að fá Cake Mate-skreytilitatúburnar sem við Úlfur dóttursonur minn notuðum til að skreyta súkkulaðimúffur í smákökuþættinum hans. Ég get hér með upplýst að það er SS sem flytur þetta inn, litirnir eiga að vera komnir í Hagkaup og verða fáanlegir á mun fleiri stöðum á næstu dögum.
Nanna
Matur sem krefst hugrekkis?
Ég rakst á dálítið skemmtilega grein hérna um „sjö matartegundir sem krefjast hugrekkis“. Og auðvitað er íslenski hákarlinn þar á meðal og þar er meira að segja vitnað í stjórnarformann Fróða.
Ég held að ég hafi ekki smakkað nema tvær af þessum sjö matartegundum, hákarlinn og svo ýmislegt óskilgreint „lunch meat“ (Spam og þess háttar). Jú, mig hálfminnir reyndar að ég hafi einhvern tíma bragðað sæbjúga en það var þá ekki eftirminnilegur matur. Ég gæti alveg hugsað mér að borða ýmsa smáfugla og jafnvel kóbraslönguhjarta (en ekki þó hrátt, beint úr slöngunni). En ég held að ég mundi afþakka apaheilana - ég er ekkert mikið fyrir heila yfirleitt - og alveg örugglega kóngulærnar.
Nanna
Unaðssemdir lífsins
„Ein af unaðssemdum lífsins er að borða með vinum, önnur er að tala um mat. Og svo má slá tvær flugur í einu höggi og tala um mat meðan setið er að borðum með góðum vinum," sagði Laurie Colwin, einn af mínum eftirlætishöfundum, í bók sinni Home Cooking.
Það er mikið til í því.
Laurie Colwin var kona sem þekkti unaðssemdir lífsins. Hún var líka rithöfundur sem skrifaði skáldsögur, smásögur og svo tvær bækur sem eru sambland af matreiðslu- og endurminningabækur - eða það mætti kalla þær matarminningabækur með uppskriftum: Home Cooking og More Home Cooking. Þetta eru frábærar bækur. Þær uppskriftir sem ég hef prófað úr þeim eru reyndar mjög góðar en það er ekki uppskriftanna vegna sem ég les þær. Sögurnar hennar eru bara svo yndislegar.
Ég er viss um að hún hefði haldið áfram að skrifa fleiri slíkar perlur en núna í vikunni eru rétt þrettán ár síðan hún dó, langt um aldur fram - reyndar nákvæmlega jafngömul og ég er núna - og ég verð að láta mér nægja að lesa bækurnar hennar aftur og aftur og óska þess að þær væru fleiri og þykkari.
Nanna
Spurningar sem bíða
Síðustu dagana hefur nánast allur tími minn farið í myndatökur vegna lítillar matreiðslubókar sem við erum að gera og ég hef því ekki haft tíma til að svara öllum fyrirspurnum. En nú er tökunum lokið og ég ætti því að geta svarað því sem fyrir liggur í dag og á morgun.
Nanna
Kunna konur ekki lengur að elda?
Gordon Ramsay segir að breskar konur kunni ekki að elda. Ég held að hann hafi töluvert til síns máls. Spurning hvernig þetta er hér - reyndar eru þær ungu konur sem ég þekki best margar hverjar ansi flinkar í eldhúsinu. Strákarnir ekki síður. En þær eru samt fleiri og fleiri sem dettur ekki í hug að gera neitt frá grunni, kaupa kökublöndur í pakka, sósur í pakka, vöfflumix, tilbúna kakósúpu og grjónagraut ... Allt er þetta gott og gilt. Ágætt að hafa þessa valkosti til að spara tíma og fyrirhöfn. En það er líka gott að kunna að gera hlutina frá grunni. Útkoman verður oft (vissulega þó ekki alltaf) svo miklu betri, það er yfirleitt mun ódýrara að gera hlutina en kaupa þá hálf- eða alveg tilbúna - og svo finnst sumum okkar þetta bara svo skemmtilegt. Maður veit þá líka alveg hvað maður er að gefa fjölskyldunni og þarf ekki að ráða í dulmál E-efnanna á pakkanum.
Ef fólk vill nota þessar hálftilbúnu og tilbúnu matvörur, þá er það bara hið besta mál. En mér finnst mikilvægt að kunna hitt líka - fara ekki alltaf auðveldustu leiðina. Hún er ekki endilega best þegar til lengdar lætur.
Nanna
Kvennafrí
Til hamingju með daginn, konur og karlar. Nú eiga kannski einhverjir von á að ég komi hér með „auðvelda uppskrift handa körlunum að elda svo að konurnar geti fengið frí frá eldamennskunni," en ónei. Í fyrsta lagi finnst mér það forréttindi en ekki kvöð að fá að elda. Í öðru lagi hefur mér sýnst að það sé býsna algengt, a.m.k. hjá yngra fólki, að bæði taki jafnan þátt í eldamennskunni eða jafnvel að karlinn sjái um hana að mestu. Og svo veit ég að það eru ansi margar konur sem þurfa að elda kvöldmat hvað sem öllu kvennafríi líður því að það er ekki öðrum til að dreifa og börnin þurfa sitt.
Þess vegna ætla ég bara að stinga upp á kjúklingavængjum. Þeir eru ódýrir og það er fljótlegt og einfalt að elda þá, hver sem í hlut á. Maður tekur bara slatta af kjúklingavængjum, sker vængendana af ef þeir eru með og heggur eða sker svo hvern væng í tvennt um um liðinn, veltir þeim upp úr góðum slatta af hveiti krydduðu t.d. með papriku, kummini, chilipipar og öðru eftir smekk (og salti auðvitað), raðar þeim á pappírsklædda bökunarplötu (mega vera þétt, og steikir við 210°C í 15 mínútur. Snýr þeim þá og steikir í 12-15 mínútur í viðbót.
Á mínu heimili eru svona vængir jafnvinsælir sem hversdags- og partímatur og það má hafa með þeim salat, kúskús, hrísgrjón eða eitthvað annað. Franskar ef maður er í óhollustustuði.
Nanna
Gleðilegan vetur
Er nokkuð út í hött að óska fólki gleðilegs vetrar? Það held ég ekki. Kannski enn meiri ástæða til að óska gleðilegs vetrar en gleðilegs sumars, sumarið er einhvernveginn gleðilegri árstími ... það er að segja, þegar litið er framhjá jólunum og allri gleðinni sem þeim fylgir. Jólin eru mér ofarlega í huga þessa dagana eins og áður hefur komið fram.
Ég minnti á það í gær að það væri kjötsúpudagurinn í dag en reyndar eldaði ég nú ekki kjötsúpu, það var svo mikið til af mat af því að við erum að gera matreiðslubók og vorum að mynda fyrir hana hér í dag. Ekki vantaði samt lambakjötið, ég bauð fjölskyldunni upp á villijurtakryddað lambalæri og hangikjöt í kvöldmatinn. Forréttirnir voru reyktur lax og graflax, rækjukokkteill og kjúklingalifrarkæfa og eftirréttirnir ananasfrómas, súkkulaðibúðingur og heimagert konfekt (og sá yngsti fékk piparkökur). Já, rétt til getið, þema bókarinnar er klassískur jólamatur.
Þannig að hjá mér fer veturinn býsna vel af stað, allavega matarlega séð. Vona að svo sé einnig um ykkur.
Nanna
Kjötsúpudagurinn
Á morgun er fyrsti vetrardagur. Íslenskir sauðfjár- og grænmetisbændur hafa tekið saman höndum um að gera fyrsta dag vetrar að Kjötsúpudeginum og hvetja fólk til að gera það að hefð að elda kjötsúpu þennan dag. Mér finnst þetta afar vel til fundið; íslensk kjötsúpa er ævinlega góð en kannski aldrei eins og þegar kaldir vetrarvindar blása og því er tilvalið að heilsa vetri með stórum potti af kjötsúpu.
Uppskrift að íslenskri kjötsúpu má finna hér en svo er líka hægt að breyta til og prófa til dæmis þessa léttu útgáfu hérna, eða leita kannski til framandi landa og prófa þessa hér eða þessa. Fleiri uppskriftir er svo að finna í uppskriftasafninu og einnig inni á lambakjötsvefnum.
Nanna
Matur og (van)líðan
Breska blaðið Sunday Times birti á dögunum skemmtilega grein um það hvernig skap fólks og líðan hefur áhrif á hvað það borðar hverju sinni. Nú er ekki víst að allir séu sammála niðurstöðunum en þar má meðal annars lesa þetta:
MATARSKAP
Það sem maturinn sem þú borðar segir um tilfinningar þínar
Reiði - Kjöt
Depurð - Sætmeti, koffein
Huggunarþörf - Búðingur, ís
Einmana - Hrísgrjón, pasta
Streita, metnaðargirnd - Kartöfluflögur, sojasósa, laukur
Kynferðisleg ófullnægja - Kex, brauð
Afbrýðisemi - Hvað sem er hrúgað á diskinn
Það vekur reyndar athygli að hér eru eingöngu dregnar fram neikvæðar tilfinningar en ekki kemur fram hvað fólk borðar einkum þegar það er ánægt, glatt, hamingjusamt ...
Nanna
Megrunarráð borgarstjórans
„Besta leiðin til að grennast er að hafa munninn lokaðan, en það er afar erfitt fyrir stjórnmálamann,“ sagði Edward Koch, fyrrum borgarstjóri New York-borgar, einhverju sinni. Og bætti svo við: „Eða fylgjast með matnum sínum - fylgjast bara með honum, sleppa því að borða hann.“
Þetta eru reyndar hvorttveggja hin snjöllustu megrunarráð - kannski ekki þau auðveldustu að fara eftir, samt.
Nanna
Kökublaðið fer að koma ...
Það er alltaf ákveðinn áfangi hjá okkur hér á Gestgjafanum þegar kökublaðið fer frá okkur í prentsmiðjuna (þetta gildir reyndar ekki síður um jólablaðið). Við erum búin að vera að hræra og blanda og þeyta og baka og smakka og mynda kökur og ábætisrétti allan síðasta mánuð og nú er árangurinn kominn á blað og þið sjáið hann í næstu viku.
Kökublaðið í ár verður 148 síður, fullt af flottum uppskriftum og girnilegum kökum að vanda. Ég er sjálf með þátt um ostakökur, annan um rúllutertur og svo aðstoðaði ég Úlf dótturson minn við smákökubakstur. Guðrún Hrund segir frá því hvernig hún notar grunnuppskriftir til að gera mjög ólíkar kökur, Friðrika Hjördís er með þátt um hollustukökur - hveitilausar, sykurlausar, mjólkurlausar, eggjalausar og ég-veit-ekki-hvers-lausar og Hanna er með sykurlausar smákökur og sælgæti í Gómsætt án sykurs. Til mótvægis við þessa hollustu er náttúrlega fullt af dægilegum óhollustuuppskriftum í blaðinu þannig að allir ættu að fá eitthvað við sitt hæfi.
Og nú tekur jólablaðið við. Nema ég þarf að skjóta einni matreiðslubók svona inn á milli ...
Nanna
Jóla-hvað?
Ég veit ekki hvort þið eruð - eins og ég - orðin svolítið þreytt á þessum hefðbundnu jólahlaðborðum sem eru ágæt út af fyrir sig en hvert öðru lík og yfirfull af matnum sem maður er hvort eð er að fara að troða í sig á jólunum. Satt að segja hef ég heldur reynt að forðast jólahlaðborð síðustu árin, ekki síst eftir að ég fór á eitt slíkt þar sem aðalrétturinn var kjöt sem var svo salt að það var óætt, nánast eina grænmetið var grænar baunir (sem kláruðust meira að segja í miðju kafi og ekki var bætt á) og eini fiskurinn var síld. Mér finnst síld góð en svo er ekki um alla og það eru til fleiri fiskar.
Þess vegna fannst mér mjög spennandi þegar strákarnir í Rauða húsinu á Eyrarbakka höfðu samband og báðu mig um hugmyndir að réttum á jólahlaðborð. Ég setti niður á blað óska-jólahlaðborðið mitt (meðal annars með smáhliðsjón af Þorláksmessuhlaðborðinu mínu) og sendi þeim og útkomuna má sjá í auglýsingu í Fréttablaðinu í dag.
Þarna verður náttúrlega eitthvað af þessum sígildu jólahlaðborðsréttum en líka gott úrval af léttum, óhefðbundnum réttum, meiri fiskur o.þ.h.
Mér líst bara nokkuð vel á þetta hjá þeim ...
Nanna
Girnilegur pakki
Pósturinn var að koma til mín áðan með bunka af flottum nýjum matreiðslubókum frá amazon.co.uk og þær togast á um athyglina. Undir venjulegum kringumstæðum hefði ég fljótlega gripið Favourite Food eftir Jill Dupleix - fínn höfundur, einfaldar og góðar uppskriftir, fallegar myndir - en núna er samkeppnin allt of hörð. Í sömu sendingu er nefnilega t.d. nýjasta bók Jamie Olivers, Jamie's Italy - ekki að mig hafi beinlínis vantað ítalskar matreiðslubækur, reyndar. Don't Sweat the Aubergine, ein af þessum skemmtilegu bókum um hvers vegna hlutirnir gerast svona en ekki svona í eldhúsinu og hvernig maður getur lært að hætta að fara eftir uppskriftum í blindni. Líst vel á hana.
Svo var The Cook's Book í pakkanum, ég er búin að bíða eftir henni síðan ég frétti að hún væri í undirbúningi. Mikill doðrantur (svona svipuð og stóru bækurnar mínar), örugglega tvö þúsund myndir, og skrifuð af gúrúum á borð við Ferran Adria, Charlie Trotter, Peter Gordon, Shaun Hill, Ken Hom, Pierre Hermé, Rick Bayless, Marcus Wareing ... Og Jill Norman ritstýrir, sem er nú eiginlega trygging fyrir gæðunum.
Bókin sem ég hlakka mest til að lesa er samt The Kitchen Diaries eftir Nigel Slater, sem er frábær höfundur. Það er fullt af fallegum myndum í bókinni en Nigel er þannig höfundur að það er nóg að lesa orðin til að finna bragðið og ilminn af matnum.
Ég vildi bara að ég hefði meiri tíma á næstunni til að lesa í þessum álitlegu bókum.
Svo minni ég aftur á að nú geta allir tjáð sig í athugasemdunum hér.
Nokkur orð um ? lauksúpu
Laukur er líklega ódýrasta grænmeti sem hægt er að fá í íslenskum verslunum og það vill svo heppilega til að það er hægt að gera lystilega rétti úr honum án þess að kosta til miklu og dýru viðbótarhráefni. Eitt besta dæmið um þetta er lauksúpa.
Þegar sagt er lauksúpa bæta flestir ósjálfrátt við orðinu frönsk fyrir framan en auðvitað eru til ótal útgáfur af lauksúpum, frá ýmsum löndum. Það er heldur ekkert skrítið, því ódýrara hráefni en laukur er varla til og önnur hráefni í súpunni eru yfirleitt harla ódýr líka - og oftast nær til í eldhúsinu. Ég þori að veðja að flest ykkar gætu farið inn í eldhús núna og tínt fram allt sem fara á í súpuna sem hér kemur uppskrift að. Hvort hún er frönsk veit ég ekki en að tómatþykkninu frátöldu (og því má reyndar sleppa) er hún reyndar ekkert ósvipuð Les Halles-súpunni sem flestir þekkja sem franska lauksúpu.
Sú súpa er kennd við Les Halles, markaðinn sem Emil Zola lýsti sem maga Parísarborgar, voru veitingastaðirnir opnaðir eldsnemma morguns og þangað komu erfiðismenn, slátrarar, grænmetissalar og bændur og söddu hungur sitt með ódýrum mat - en þangað komu líka nátthrafnarnir, glorsoltnir eftir glaum og gleði næturinnar, og fengu sér heita og nærandi lauksúpu sem þeir trúðu að mundi hressa þá við, gera þeim kleift að skemmta sér aðeins lengur og koma í veg fyrir timburmenn. Þannig sameinaði lauksúpann þá sem voru að hefja langan og strangan vinnudag og þá sem voru á heimleið eftir svall og skemmtanir næturinnar.
Lykillinn að því að lauksúpan verði góð er að hún fái að malla nokkuð lengi. Það er hægt að búa hana til á 10-15 mínútum en þá er betra að nota gott kjötsoð í staðinn fyrir vatn. Hins vegar er langbest að láta laukinn fyrst krauma nokkuð lengi í olíunni (en hann á alls ekki að brúnast neitt) og síðan á hann að malla við hægan hita til að súpan verði sem bragðmest. Það er líka best að vera ekkert að spara piparinn.
Ég á hins vegar enn eftir að finna eitthvað sem ég get gert við laukinn sem eftir verður í pottinum þegar súpan er búin. Sumir afkomendur mínir borða nefnilega lauksúpu með bestu lyst og hafa þá mikið af brauði með, en vilja ekki laukinn sjálfan. Ég gæti auðvitað einfaldlega notað minna af lauk en þá yrði súpan of bragðdauf. En hann er nú svo ódýr að það er reyndar engin stórsynd að henda honum bara ...
Ef til er biti af parmesanosti í ísskápnum er mjög gott að rífa niður svona tvær matskeiðar og blanda saman við ostinn sem stráð er yfir brauðið en það er alls ekki nauðsynlegt. Best er að nota dagsgamalt brauð og skera það í þykkar sneiðar - þunnar sneiðar af samlokubrauði eru ekki heppilegar þótt notast megi við þær. Reyndar má sleppa brauðinu og ostinum en súpan er betri ef það er haft með.
Tómatbætt lauksúpa
4-5 laukar
3 msk ólífuolía
1 hvítlauksgeiri, pressaður
1 tsk timjan, þurrkað
2 lárviðarlauf
nýmalaður pipar
salt
1,5 l vatn
2 msk tómatþykkni
4 brauðsneiðar (og meira, fyrir þá sem vilja aftur á diskinn)
50 g ostur, rifinn eða skorinn í bita (t.d. sterkur gouda)
Laukarnir afhýddir, skornir í helminga og síðan í þunnar sneiðar. Olían hituð í potti og laukurinn settur út í. Látinn krauma við hægan hita í 10 mínútur án þess að brúnast; hrært öðru hverju. Hvítlauk, timjani og lárviðarlaufum bætt út í og kryddað vel með pipar og salti. Hrært og látið krauma í 5 mínútur í viðbót. Vatninu hellt út í, hitað að suðu, tómatþykkni hrært saman við og síðan er lok sett á pottinn og súpan látin krauma við hægan hita í 20-30 mínútur. Smökkuð til með pipar og salti og lárviðarlaufin veidd upp úr. Grillið í ofninum hitað. Súpu ausið í hitaþolnar skálar. Brauðsneið lögð ofan á hverja þeirra og osti stráð yfir. Sett á grind sem höfð er í miðjum ofni og grillað þar til osturinn er bráðinn og brauðið farið að dökkna á brúnum. Skálarnar teknar út (varlega!) og bornar fram.
Nanna
