Plómutréð kemur upprunalega frá Mið-Asíu og er af sömu ætt (Prunus) og ferskjur, kirsuber o.fl. en Rómverjar og Egyptar hafa mjög snemma farið að rækta það og kunnu þeir þegar að þurrka plómur til geymslu eins og vínber og fleiri ávexti. Plóman fann kjörlendi á Sýrlandi og til vitnis um það höfðu Krossfararnir mörg máltæki þar sem plóman kom við sögu, m.a. þegar þeir þurftu að fara langar leiðir eftir þeim og gripu í tómt. Lesa meira

Nafnið eggaldin kemur frá enskumælandi löndum. Það var lengi skrautjurt því menn þorðu ekki að borða ávöxtinn sem var þó girnilegur og ein tegund var sértaklega vinsæl í stofu aðals í Bretlandi. Bláu blómin einstaklega falleg og ávextirnir litlir og með lögun eggja. Þar með var nafnið komið. Lesa meira

 

Spergill er sproti sem vex á þykku rótakerfi – ef hann er látinn vaxa verður hann að skrautinu blómabúðir nota til að skreyta með blómavendi og er kallað ... aspas. Þetta er fjölær planta og hægt er að uppskera af sömu plöntunni í 20-25 ár. Spergillinn er þekkt grænmeti frá fornöld, Egyptar snæddu hann það mikið að hann kemur fram á myndum af daglegu lífi. Rómverjar og Grikkir þekktu hann vel en svo virðist sem hann hafi gleymst á miðöldum. Það var ekki fyrr en á 17. öld sem hann kom fram aftur og þá sem sannkallaður „kóngamatur“. Lúðvík XIV heimtaði hann á hverjum degi og ætla má að hann hafi verið ágætis markaðsstjóri fyrir spergilinn.

Lesa meira

Haustið er árstíð rótargrænmetis og svartrótin er tiltölulega sjaldgæf í matvörubúðunum. Hún er þekkt frá forn Grikklandi þar sem hún var kölluð „geitháfshorn“, líklega vegna sköpulags, en varð ekki algeng í Evrópu fyrr en á 16. öld. Hún vex í sendnum jarðvegi, djúpum og rökum og finnst nú aðallega í Belgíu, Hollandi og Norður Frakklandi. Lesa meira

Trönuber (cranberries) eru hárauðu berin sem koma í búðir fyrir jólin og eru notuð í sósur, bökur og margt fleira. Lesa meira

Ferskar og safaríkar appelsínur freista á sumrin þegar sólin skín og hitastigið fer örlítið hækkandi. Fátt er betra en nýkreistur appelsínusafi í morgunsárið en appelsínur er líka hægt að nota í hina ýmsu rétti, bæði kjöt- og fiskrétti og eftirrétti. Lesa meira

Kannski haldið þið að rabarbari sé gamaldags og það séu eiginlega allir hættir að nota hann nema gamlar ömmur sem sjóða úr honum graut og sultu og svo kannski stöku sérvitringar. En það þarf ekki annað en að skoða matseðla á fínum veitingahúsum í grannlöndunum, opna nýjar matreiðslubækur eða skoða matreiðslublöð til að komast það því að það er nú öðru nær: Rabarbari er einmitt kominn aftur í tísku. Lesa meira

Basilíka er af sumum álitin konungur kryddjurtanna, enda þýðir gríska heitið basilikos „litli konungurinn“. Jurtin hefur frá fornu fari verið höfð í hávegum, bæði sem kryddjurt og lækningajurt, og þeir eru fáir sem ekki kunna að meta basilíku í matargerð.

Lesa meira

Það fyrsta sem manni dettur í hug þegar spínat er nefnt á nafn er Stjáni blái. Enda löngum loðað við þetta grænmeti að það sé sprengfullt af vítamínum og steinefnum og margir sem muna eftir vöðvahnykkingum Stjána í kjölfar spínatáts. Lesa meira

Humar er hráefni sem við leyfum okkur gjarnan að nota þegar við viljum gera virkilega vel við okkur eins og á jólum og áramótum. Humarinn er dýrt hráefni svo að það er eins gott að kunna að fara með hann þannig að útkoman verði sem allra best. Lesa meira

Seljurót eða sellerírót er vissulega rótarhnyðja af selleríi, eins og nafnið bendir til, en hins vegar eru það ekki sömu afbrigðin sem ræktuð eru vegna rótarinnar og svo aftur vegna stönglanna. Lesa meira

Ananas er upprunninn í Brasilíu en barst til Evrópu frá Karíbahafseyjum. Hann var ræktaður í gróðurhúsum í Evrópu þegar á 17. öld en ástæðan til þess er að hann var einn fyrsti hitabeltisávöxturinn til að hljóta almenna útbreiðslu er sú að hann hentar einkar vel til niðursuðu. Niðursoðinn ananas var jafnvel farinn að fást hérlendis fyrir heilli öld. Lesa meira

Súmak (sumac) er krydd sem er mikið notað í Mið-Austurlöndum, frá Tyrklandi til Írans. Þetta eru þurrkuð og möluð ber af súmak-runnanum, sem vex villtur á öllu þessu svæði. Súmak hefur súran en mildan, saltan keim og er iðulega notað á sama hátt og sítrónusafi eða í staðinn fyrir hann. Lesa meira

Galangal-rótin er nýlega farin að sjást í ýmsum stórmörkuðum en fram að þessu hefur hún einungis verið fáanleg í sérverslunum með austurlenskar matvörur. Hún er ekki ósvipuð engifer og er notuð á líkan hátt þótt bragðið sé ekki það sama. Lesa meira

Rauðlaufssalat eða radicchio minnir töluvert á ungan og lítinn rauðkálshaus en blöðin eru mun mýkri og þynnri, höfuðið er ekki eins þétt og yfirleitt er mun meira hvítt í blöðunum en rauðkáli. Þetta er þó misjafnt eftir afbrigðum en stöngullinn í miðju blaðinu er þó yfirleitt hvítur. Lesa meira

Blæjuber eru vissulega réttnefnd því að berið sjálft er falið á bak við þunnan, pappírskenndan hjúp eða blæju sem vex út frá stönglinum eins og berið sjálft, umlykur það næstum alveg en er svolítið opin í toppinn, svo að skín í dökkgult berið, sem er slétt og gljáandi. Blæjan skiptist í nokkra geira eða vængi. Lesa meira

Rétt eins og tómaturinn villir lárperan eða avókadóið á sér heimildir, þetta er í rauninni ávöxtur þótt hún sé oftast meðhöndluð eins og grænmeti. Það er þó ekki algilt. Sumstaðar í Suður- og Mið-Ameríku er litið á lárperuna sem ávöxt og þar er hún borðuð með sykri og notuð í ábætisrétti. Lesa meira

Til skamms tíma fannst mér ekkert sérstakt tilhlökkunarefni þegar nýir íslenskir tómatar komu á markað á vorin því að það þýddi að skyndilega fylltist allt af grænum og ljósrauðum tómötum og ef maður ætlaði að hafa tómata í matinn þurfti að ákveða það með nokkurra daga fyrirvara, kaupa þessa óþroskuðu tómata og láta þá ná þroska í eldhúsglugganum. Niðurstaðan var að ég keypti lítið af tómötum fyrr en komið var fram á sumar, þá fóru þroskaðir tómatar aftur að sjást. Lesa meira