Hnetur

Valhnetur, heslihnetur og möndlur

Þegar gengið er um dönsku beykiskógana tekur maður eftir því að sum beykitré, sem eru annars bein og hávaxin, eru í kippum, 3-4 sem vaxa saman á sama stað. Þau tré eru kölluð „musebög“ og skýringin er einföld og falleg: mýsnar safna saman hnetunum af beykitrjánum og grafa þær í jörðu fyrir veturinn. Svo eiga þær það til að gleyma hvar birgðirnar liggja og hneturnar spíra og verða að trjám, 3-4 eða fleiri eftir því hvað músin var stórtæk. Íkornar, mýs og fleiri dýr safna hnetum að hausti því þær geymast sérstaklega vel í skelinni sinni – og við gerum það sama. Hnetur og sveppir, sérstaklega trufflur, kantarellur og kóngssveppir, mandarínur og fyrstu appelsínurnar sem koma frá Norður-Afríku, Sikiley eða Suður-Spáni koma á markaðinn um þessar mundir og það er farið að ilma af jólum. En það liggur margt á bak við einfaldar hnetur sem við kaupum hér eins og bland í poka – þær fást nefnilega líka ferskar og eru hnossgæti.

Valhnetur, heslihnetur og möndlur

Líklegt þykir að möndlu- og heslihnetutré séu upprunalega frá Mið-Asíu en hafi verið mjög algeng alls staðar strax á fornöld því merki um neyslu ávaxta þeirra finnast í elstu byggð. Valhnetutré eru sennilega leifar af gömlum skógum í Evrópu en þau hurfu þaðan og komu aftur frá Himalaya-fjöllum. Gæti það verið þess vegna sem svo margar þjóðsögur eru þeim tengdar? Sagt er að tvískipt grein af heslihnetutré sé besta verkfæri til að finna vatn í jörðu og er það umvafið dularkrafti. Sagt er að sofni maður í skugga valhnetutrés vakni maður andsetinn eða með lungnapest ... Aftur á móti hafa möndlur og möndlutré alltaf verið í hávegum höfð og egypskir faraóar til forna fengu slíkt að gjöf.

Næring og kostir

Eins og allar hnetur eru þessar mjög orkuríkar og ekki bestar í megrunarfæði. Aftur á móti eru þær mjög ríkar af magnesíumi, trefjum og ómettuðum fitusýrum (68-76% að meðaltali), innihalda ekki kólesteról og eru þar af leiðandi æskilegar fyrir hjartað og æðarnar. Þær innihalda Omega3-fitusýrur og nóg er að borða 3-5 valhnetur til að fullnægja daglegri þörf líkamans. Einnig eru þær ríkar af andoxunarefnum sem fylgja E-vítamíni og til að fullkomna lýsinguna innihalda þær töluvert af prótínum, 8-11%, og þess vegna mikið notaðar af þeim sem kjósa að borða ekki kjöt.

Hér heima fáum við hneturnar þurrkaðar en snemma á haustin er líka hægt að fá þær nýjar á mörkuðum erlendis – eða við vegarkantinn. Valhneturnar hafa þykkt, grænt hýði utan um skelina sem litar hendur og föt óleysanlega svört (það var notað áður fyrr sem litarefni), hýðið er látið þorna og þá er hnetan tilbúin, fersk og með meiri raka. Þær eru mjög viðkvæmar en sé áhugi fyrir hendi að fá þurrkaðar hnetur til að bragðast eins og nýjar er nóg að láta þær liggja í mjólk yfir nótt. Skelin á heslihnetum og möndlum er mjúk til að byrja með en harðnar með tímanum.

Gott að vita ...

Heslihnetur eru ræktaðar um allan heim og ekki á sérstökum svæðum í tempruðu loftslagi, möndlurnar einnig (og ekkert er fallegra en blómstrandi möndlutré). Valhnetur hafa fengið upprunavottun í tveimur héruðum í Frakklandi, sem er fyrsti framleiðandi í Evrópu. Noix de Grenoble frá Ölpunum og Noix du Périgord frá heimalandi foie gras og sælkerarétta hafa nógu sterk einkenni til að bera AOC. Kína og Bandaríkin eru annars aðalframleiðendur í heiminum.

Góðar hugmyndir

? Hnetuolía er fíngerð og bragðmikil út á salöt, s.s. jólasalat með valhnetum, hnetuolíu og sítrónu.

? Valhnetur og blámygluostar fara sérstaklega vel saman, til dæmis í umslagi úr smjördeigi, og valhnetur passa einnig vel með geitaosti í salati.

? Notið þær óspart í eftirrétti, til dæmis með súkkulaði eða í brauð.