Tómatar

Rauðir, safaríkir og fullir af sól

Tómatur á að vera rauður, fullur af sól, safaríkur, bragðmikill og leka þegar maður bítur í hann og það er hann í dag. Nú kaupir maður plómu-, kirsuberja- og lýkópen-tómata eða aðrar nafngreindar tegundir – fyrir utan þessa venjulega tómata sem flestir rækta en eru mun betri að gæðum en voru. Mig langaði að fara og skoða hvað er að gerast í gróðurhúsunum og taka bita af þessum nýju, safaríku tómötum sem boða vorkomuna.

Slow Food-hreyfingin hvetur menn til að nota sem mest þau matvæli sem héraðið (eða landið) hefur upp á að bjóða, þau eru næringarríkust og svo uppfyllir maður siðgæðisskyldu gagnvart sjálfum sér og umhverfi sínu: það þarf óneitanlega mikið minna af eldsneyti til að færa okkur tómata frá Flúðum en frá Hollandi eða Kanaríeyjum.

Hvað er tómatur?

Tómatplantan er náskyld kartöflu-, papriku-, eggaldin- og tóbaksplöntunni og kemur frá Suður-Ameríku, nánar tiltekið frá Perú (hann hét tumati á Azteka-máli) og við getum sem sagt þakkað landkönnuðunum á 16. öld fyrir að hafa flutt hann til Evrópu. Menn þorðu samt ekki að borða ávöxtinn lengi vel (talinn eitraður) og var plantan notuð sem moskítóvörn og skraut – það var ekki fyrr en á 19. öld sem tómatplantan var notuð sem matjurt.

Innihald miðað við 100 g:

Prótín:       0,80 g

Kolvetni:   2,80 g

Fita:           0,10 g

Hitaeiningar:         15 kcal

Í dag eru til mörg afbrigði af tómötum og engin undantekning á því hér heima. Það er ein tegund sem er meira að segja orðin nánast séríslensk: lýkópen-tómaturinn.

Lýkópen er efnið sem gefur tómötum rauðan lit og er í flokki karótenoíða, karótínefni sem hefur ekki A-vítamínvirkni. Rannsóknir benda til þess að þetta efni sé sterkt andoxunarefni og geti veitt betri vörn gegn hjartasjúkdómum og krabbameinum (sjá grein eftir Ólaf Reykdal á doktor.is). Í lýkópen-tómötum er meira af þessu efni, þeir voru þróaðir af hollenskum garðyrkjubændum og eina landið fyrir utan Holland sem fær að framleiða þá er Ísland (þeir óttast greinilega ekki samkeppni héðan!). Tómatarnir hafa verið kallaðir „heilsutómatar“ en fyrir utan að vera heilsusamlegir eru þeir bragðmeiri og safaríkari en venjulegir tómatar.

Þær tegundir sem fást frá íslenskum garðyrkjubændum eru:

-         venjulegir tómatar

-         konfekttómatar, sætari í bragði

-         kirsuberjatómatar, sætari og aðeins sterkari í bragði

-         lýkópen-heilsutómatar, dökkrauðir, aðeins sætir og bragðmeiri

-         lýkópen litlir heilsutómatar

-         plómutómatar, kjötmeiri

Gott að vita um tómata:

* geymið ekki tómatana í ísskáp, þeir missa bragð

* þeir halda áfram að taka lit á sólríkum stöðum, t.d. í gluggakistunni

* lýkópen í tómötum eykst við eldun; í sósum, á grilli og á pönnunni

* hafið tómatplöntuna sér í gluggakistunni eða gróðurhúsinu, hún drepur blómin við hliðina ? og flugurnar